Udeo žena koje svesno biraju da nemaju decu beleži značajan porast od 2016. godine, pokazuju najnoviji podaci iz novog izdanja „Barometra rađanja“ Austrijske akademije nauka (ÖAW). Tokom 2021. godine, gotovo svaka peta žena u starosnom rasponu od 20 do 40 godina planirala je život bez potomstva, dok je sredinom 1980-ih taj udeo iznosio svega oko sedam procenata.
Prema oceni istraživača, na ovakav trend uticali su faktori poput zabrinutosti zbog klimatskih promena, pandemije koronavirusa, kao i sve većih troškova života. Demografkinja Karolina Berghamer napominje da ova statistika ne obuhvata žene koje su bez dece ostale nevoljno, na primer iz zdravstvenih razloga, što implicira da bi stopa bezdetnosti u budućnosti mogla biti još viša. Ona dodaje da se očekuje i dalje intenziviranje ovog trenda među mlađom ženskom populacijom.
Prognoze i podela društva na dva tabora
Globalni pad nataliteta prisutan je u većem delu sveta, izuzimajući pojedine države u Africi, na Bliskom istoku i u Aziji, objašnjava naučnik Krištof Zeman. On navodi da je stopa bezdetnosti u Austriji na sličnom nivou kao u Nemačkoj i Švajcarskoj. Među Austrijankama koje su rođene 1980. godine, udeo onih bez dece iznosio je skoro 20 procenata u 2024. godini, dok prognoze pokazuju da će za generacije rođene nakon 1990. godine taj procenat premašiti 25 odsto.
Uprkos ovim pokazateljima, istraživači naglašavaju da opasnost od potpunog „izumiranja“ stanovništva ne postoji. Društvo će se, prema rečima stručnjaka, jasnije podeliti na dva dela — na građane bez dece i na one koji ih imaju, pri čemu model sa dvoje dece i dalje ostaje dominantan. Istovremeno, uočen je i pad društvenog pritiska da se zasnuje porodica.
Šesta godina pada i istorijski minimum fertiliteta
Prema preliminarnim podacima Zavoda za statistiku Austrije iz februara, stopa nataliteta u zemlji zabeležila je pad šestu godinu zaredom. Tokom 2025. godine broj živorođene dece pao je na oko 75.700, u odnosu na 77.000 koliko je registrovano u 2024. godini. Iako sama pandemija u početku nije izazvala trajni pad, jer su se stope nakon kratkog zastoja oporavile tokom 2021. godine, kasniji događaji doneli su promenu. Između 2022. i 2024. godine, visoka inflacija, ekonomski problemi, pomeranje trudnoća zbog vakcinacije i ruska agresija na Ukrajinu snažno su povezani sa padom plodnosti.
Nacionalna stopa fertiliteta beleži istorijski nizak nivo. Prosečan broj dece po ženi bio je iznad 1,5 u periodu 2016–2017. godine, da bi pre dve godine skliznuo na rekordno niskih 1,31. Ukoliko se potvrde preliminarni podaci za 2025. godinu, ova stopa će iznositi svega 1,29. Kako bi se ovi kratkoročni trendovi bolje pratili, pokrenut je i međunarodni projekat u saradnji sa Institutom Maks Plank iz Nemačke.
Pomeranje starosne granice i promena statistike
Statistika pokazuje i promenu starosne strukture roditelja. Između 1984. i 2024. godine, prosečna starost žena pri prvom porođaju skočila je za šest godina i sada iznosi okruglo 30 godina, dok se ukupna prosečna starost majki stabilizovala na 31,2 godine. Očevi su u proseku tri godine stariji (34,2 godine).
Zeman ukazuje na zanimljiv biološko-demografski fenomen: dok su partneri do 30. godine života uglavnom sličnog uzrasta, nakon te granice razlika u godinama se širi. Tako očevi koji imaju 40 godina u proseku imaju partnerke od 35 godina, dok oni u pedesetim godinama imaju partnerke koje u proseku imaju 38 godina.
Prikupljanje ovih podataka značajno je unapređeno. Budući da se danas polovina dece u Austriji rađa van bračne zajednice, Zavod za statistiku je još 2015. godine prilagodio svoju metodologiju realnom stanju na terenu, jer su se prethodno pratili isključivo podaci za udate žene i formalne parove.
