Nemački gradovi i opštine suočavaju se sa najdubljom finansijskom krizom od završetka Drugog svetskog rata, upozoravaju lokalne vlasti i strukovna udruženja, dok savezna i pokrajinske vlade izostanak reformi guraju na teret lokalnih budžeta. Eksplozija socijalnih troškova, rast rashoda za zaposlene i pad poreskih prihoda doveli su do istorijskog deficita, čije posledice već direktno pogađaju građane.
Prema zvaničnim podacima, prošle godine deficit gradova i opština u nemačkim pokrajinama dostigao je oko 31 milijardu evra, što predstavlja najveći minus u istoriji Savezne Republike. Predsednik Udruženja nemačkih gradova i gradonačelnik Lajpciga, Burkhard Jung, ocenio je da se Nemačka nalazi u „najvećoj opštinskoj finansijskoj krizi u posleratnom periodu“, upozorivši da lokalne samouprave više nemaju prostora da apsorbuju nove obaveze koje im se nameću odozgo.
Iako je kriza najizraženija u strukturno slabim regionima, poput Rurske oblasti, gde se decenijski industrijski pad i visoka nezaposlenost već dugo prelivaju na opštinske kase, finansijski kolaps više nije ograničen samo na siromašnije delove zemlje. Čak su i ranije fiskalno stabilne opštine na jugu Nemačke iscrpele rezerve – suficit od ukupno 41 milijardu evra, ostvaren između 2015. i 2022. godine, u potpunosti je potrošen u poslednje tri godine.
Građani već osećaju cenu sistemskog zastoja. U Hajdelbergu su smanjena sredstva za brigu o deci, ukinute pojedine autobuske linije, dok su kulturne ustanove podigle cene ulaznica. Kil je pribegao zamrzavanju budžeta, Magdeburg zabrani popunjavanja upražnjenih radnih mesta, a širom zemlje poskupeli su parking, lokalni porezi i komunalne takse. Time se teret fiskalne neodrživosti direktno prebacuje na stanovništvo, bez jasnog plana izlaska iz krize.
Uzroci su višeslojni, ali zajednički imenitelj ostaje neusklađen odnos između obaveza i prihoda. Slaba privredna aktivnost smanjila je osnovne izvore finansiranja – porez na trgovinu pao je prošle godine na 61,7 milijardi evra. Iako su ukupni prihodi opština od 2022. do 2025. porasli za oko 12 odsto, rashodi su rasli dvostruko brže. Danas opštine snose gotovo četvrtinu svih državnih rashoda, dok im pripada tek 14 odsto ukupnih poreskih prihoda, što lokalne vlasti ocenjuju kao fiskalno neodrživ model.
Poseban pritisak dolazi od rasta troškova zaposlenih i socijalne potrošnje. U poslednjih deset godina broj zaposlenih u opštinama povećan je za oko 300.000, dok su socijalni rashodi premašili 90 milijardi evra godišnje. Najbrže rastu izdaci za decu i mlade, pomoć osobama sa invaliditetom i dugotrajnu negu, koji lokalne budžete dodatno opterećuju sa više od pet milijardi evra godišnje.
Bez temeljne reforme finansijskih odnosa između savezne vlade, pokrajina i opština, upozoravaju nemački gradovi, kriza će se produbljivati, a lokalne samouprave bi mogle izgubiti sposobnost da obavljaju osnovne javne funkcije. U tom slučaju, upozorenja sa terena više neće biti fiskalni alarm – već signal institucionalnog sloma.
